Afslanken - overgewicht

Overgewicht is het gevolg van te veel energie-inname en te weinig energieverbruik. Hierdoor wordt vet opgeslagen in het lichaam, wat op de lange termijn kan leiden tot overgewicht en in sommige gevallen tot obesitas. Een gezond gewicht is belangrijk omdat overgewicht gepaard gaat met ernstige gezondheidsproblemen, daarom wordt mensen met een te zwaar gewicht aangeraden af te vallen.

Wat is overgewicht?

Het lichaam heeft energie nodig om te functioneren. Deze energie (of calorieën) wordt verkregen door te eten en te drinken. Voor een gezond gewicht moet er een balans zijn in de hoeveelheid energie die het lichaam binnenkomt en de hoeveelheid energie die het verbruikt. Als het lichaam echter meer voeding binnenkrijgt dan dat het verbruikt, bijvoorbeeld door te bewegen, dan wordt dit te veel aan energie opgeslagen als lichaamsvet en stijgt het lichaamsgewicht. De energiebalans is dan dus verstoord.

De energiebehoeften van personen is afhankelijk van meerdere factoren, zoals geslacht, lengte, leeftijd, gewicht, de hoeveelheid beweging die een persoon krijgt en de zwaarte van de inspanningen tijdens het sporten. Mannen hebben bijvoorbeeld meer spieren met hoog energieverbruik dan vrouwen, waardoor ze meer energie verbruiken bij dezelfde inspanning. Voor mannen tussen de 30 en 50 jaar met een zittend beroep en weinig beweging geldt dat ze ongeveer 2500 calorieën per dag nodig hebben. Voor vrouwen is dit ongeveer 2000. Naarmate men ouder wordt, neemt de energiebehoefte af en deze neemt juist toe als men meer sport. Ook pubers, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven hebben extra energie nodig. Als een lichaam direct energie nodig heeft, dan gaat de energie uit de voeding meteen naar de organen die hierom vragen. Als deze energie helemaal verbruikt is en er extra energie nodig is, dan haalt het lichaam deze uit de vetopslag.

Als men gedurende een langere periode te weinig lichaamsvet verbrandt en te veel energie in de vorm van eten binnenkrijgt, stijgt het gewicht gestaag totdat er overgewicht ontstaat. De combinatie van te veel eten en te weinig bewegen is cruciaal. Helaas lopen mensen met overgewicht meer gezondheidsrisico’s en des te groter het overgewicht, des te vaker treden (ernstige) gezondheidsproblemen op.

Ziekten gerelateerd aan overgewicht zijn:

  • diabetes type 2
  • hoge bloeddruk
  • galstenen
  • hart- en vaatziekten
  • rug- en gewrichtsklachten
  • hoog cholesterol
  • verschillende vormen van kanker
  • ademhalingsproblemen
  • psychische problemen

 

Wat zijn de oorzaken van overgewicht?

Overgewicht heeft vaak meerdere oorzaken. Zoals hierboven uitgelegd speelt de verstoring van het evenwicht tussen energie-inname (eten) en energieverbruik (bewegen) een belangrijke rol. Maar ook biologische, sociale en psychologische factoren liggen eraan ten grondslag, zoals:

  • erfelijke aanleg
  • aangeleerd gedrag
  • gevoel van honger en verzadiging
  • hormonen
  • gebruik van medicijnen
  • ziektes
  • invloed van de directe omgeving
  • emoties
  • angsten of depressies
  • stress

Zo hebben sommige mensen een constant hongergevoel, dat niet verzadigd wordt na het eten. Hormonen, medicijnen, stress en emoties kunnen er ook voor zorgen dat men meer en vaker honger heeft. Daarnaast kunnen erfelijke aanleg en aangeleerd gedrag ertoe leiden dat men meer eet dan nodig is, of dat men niet genoeg lichaamsbeweging krijgt.
Belangrijk om te weten is dat al deze factoren invloed hebben, maar dat overwicht pas tot uiting komt bij de combinatie van te veel eten en drinken en te weinig bewegen.

Welke vormen van overgewicht zijn er?

Er wordt onderscheid gemaakt tussen een gezond gewicht, overgewicht en obesitas. Een gezond gewicht is een gewicht waarbij u zich fit en gezond voelt. Om te weten of men overgewicht heeft, moet de BMI (gewicht in relatie tot lengte) en middelomtrek (hoeveelheid buikvet) gemeten worden. Het BMI wordt berekend door het gewicht te delen door de lengte in het kwadraat. De waarde die hier uitkomt, laat zien of u een gezond gewicht heeft. Voor een volwassene tussen de 18 en 70 jaar ligt dit getal tussen de 18,5 en 25. Bij overgewicht ligt dit getal tussen de 25 en 30 en bij obesitas is dit hoger dan 30.

Het meten van de BMI alleen zegt niet alles, zo kunnen mensen die aan bodybuilding doen en dus veel zware spieren hebben, een hogere BMI hebben. Als vervolgens blijkt dat hun middelomtrek gemiddeld is, dan hoeven zij niet af te vallen.

De middelomtrek wordt gemeten tussen de onderkant van de onderste rib en de bovenkant van het bekken.

Voor mannen geldt het volgende:

  • gezond gewicht: omtrek tussen de 79 en 94;
  • overgewicht: omtrek tussen de 94 en 102;
  • obesitas: omtrek groter dan 102.

Voor vrouwen geldt:

  • gezond gewicht: omtrek tussen de 68 en 80;
  • overgewicht: omtrek tussen de 80 en 88;
  • obesitas: omtrek groter dan 88.

De middelomtrek is belangrijk omdat vet rond de buik slechter voor de gezondheid is dan vet op de heupen of billen. In geval van twijfel kan er ook een vetpercentagemeting uitgevoerd worden.

Obesitas is dus een ernstige vorm van overgewicht, een medische aandoening die negatieve effecten kan hebben op de gezondheid, zoals een kortere levensverwachting. Mensen met obesitas wordt sterk aangeraden om begeleiding te zoeken bij het afvallen. Sommige personen met zware obesitas komen in aanmerking voor een maagverkleining.

Hoe kunt u overgewicht herkennen?

Als u een gezond gewicht heeft, is het niet erg als u af en toe een paar kilo aankomt of afvalt. Normaal gesproken schommelt de energiebalans ook per dag en week. De hoeveelheid energie die per dag wordt ingenomen verschilt sterk tussen mensen maar ook bij één persoon. Als uw energiebalans echter verstoord raakt, doordat u lange tijd te veel gegeten en gedronken heeft en te weinig lichaamsbeweging heeft gehad, dan kunt u snel aankomen. U zult dit waarschijnlijk ook merken aan uw kleding of zien aan uw uiterlijk. Door uw BMI en middelomtrek te meten, kunt u zien of er in dit geval sprake is van overgewicht of niet.

Kan ik zelf iets doen tegen overgewicht?

Ja, om te beginnen kunt u uw energiebalans weer herstellen door eenvoudigweg minder te eten en meer te bewegen. Als u minder en gezonder wilt eten, moet u weten dat vetten, koolhydraten, eiwitten en alcohol in een voedingsmiddel de meeste energie (en dus calorieën) bevatten. Welke voedingsstof de calorieën levert, maakt niet uit. Wel heeft iedere voedingsstof een andere invloed op het honger- en verzadigingsgevoel en behandelt het lichaam deze anders. Vet zorgt bijvoorbeeld niet snel voor een verzadigd gevoel, maar verzadigt het lichaam wel langer. Koolhydraten worden in eerste instantie verbruikt als energiebron en alcohol wordt zo snel mogelijk verbrand. Daarnaast bevatten voedingsvezels heel weinig calorieën maar zorgen ze wel voor een verzadigd gevoel. Vandaar dat wordt aangeraden om voedingsmiddelen met veel vezels, zoals volkoren producten te eten als men wil afvallen.

Afvallen is niet altijd eenvoudig, en vaak moet men hiervoor een aantal gewoonten veranderen. Doorzettingsvermogen en motivatie spelen hierbij een cruciale rol. Begin met het stellen van een realistisch doel, afvallen kost namelijk tijd, dus stel het doel niet te hoog en bepaal haalbare tussendoelen. Wat tevens kan helpen is om uzelf op één vast moment in de week te wegen, hiermee krijgt u een goed inzicht in uw afvalproces. Wees daarnaast niet te streng voor uzelf. Heeft u uw doel sneller behaald dan verwacht? Beloon uzelf dan, hierdoor krijgt u meer motivatie om door te gaan.

Lukt het u niet om op eigen houtje af te vallen? Zoek dan professionele begeleiding, zoals een diëtiste. Hij of zij kan u helpen bij het aanleren van een gezond eet- en leefpatroon.

Wat kan de apotheker voor mij doen?

Een arts kan een recept voor afslankpillen voorschrijven, zoals:

  • Xenical
  • Mysimba
  • Orlistat
  • Saxenda
  • Liraglutide

Deze medicijnen kunnen het afvalproces helpen versnellen. Houd er echter rekening mee dat deze medicijnen niet vrij verkrijgbaar zijn. U moet altijd eerst een arts raadplegen voordat u deze eventueel kunt bemachtigen.

Als u uw gewicht wilt behouden na een dieet, dan kunt u kiezen voor vetverbranders, eetlustremmers, vetblokkers of maaltijdvervangers. Deze producten kunnen bijdragen aan gewichtsverlies en zijn zonder recept verkrijgbaar in apotheken.

Wat zijn de behandelingen?

Medicijnen

Er wordt onderscheid gemaakt tussen medicijnen die uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn, zoals Xenical, Mysimba, Orlistat, Saxenda en Liraglutide en medicijnen die vrij verkrijgbaar zijn bij de drogist.

Alternatieve behandelingen

Alternatieve behandelingen bestaan onder andere uit:

  • vetverbranders
  • eetlustremmers
  • vetblokkers
  • maaltijdvervangers

Deze producten kunnen bijdragen aan gewichtsverlies en zijn zonder recept verkrijgbaar in apotheken.

Leefstijl veranderen

Een gezonde leefstijl staat in nauw verband met voeding en beweging. Gezonder en minder eten is hierbij erg belangrijk. Kies bij voorkeur producten die weinig verzadigd vet of toegevoegde suikers bevatten maar veel vezels, zoals volkorenproducten. Eet daarnaast veel verse groenten en fruit. Een leefstijl is vaak een gevolg van aangeleerd gedrag, en het veranderen van gewoonten kan erg lastig zijn. Zo vergt het veel doorzettingsvermogen om dat koekje tijdens uw dagelijkse koffiepauze te vervangen door een stuk fruit. Maar juist deze kleine veranderingen boeken veel resultaat. Zo leidt de inname van 20 calorieën extra per dag (dit staat gelijk aan een suikerklontje) voor vrouwen ertoe dat ze na een jaar één kilo zwaarder zijn.

Nog een aantal tips:

  • vervang uw witte boterham door een volkoren boterham zodat u langer een verzadigd gevoel heeft en minder snel honger krijgt.
  • Vervang een portie rood vlees door mager vlees, kip of vis.
  • En wissel vlees een paar keer per week af voor een vegetarische maaltijd op basis van peulvruchten, noten of eieren.
  • Kies voor halfvolle zuivel in plaats van volle en voor 30+ kaas in plaats van 48+.

Als laatste: verklein de hoeveelheden koolhydraten. Eet dus minder brood, aardappelen of pasta en kies altijd voor volkoren producten. Daarnaast is het verstandig om regelmatig te eten en drinken, zodat uw bloedsuikerspiegel gedurende de dag gelijk blijft. Als u dit lastig vindt, kunt u een eetschema maken, waarbij u al uw maaltijden en gezonde tussendoortjes zoals fruit, noten of een kleine salade inplant.

Zoals gezegd is beweging ook van cruciaal belang. Het draagt bij aan het energieverbruik, u krijgt er een betere conditie van en het zorgt ervoor dat uw hart en bloedvaten in gezonde staat blijven. Bij overgewicht is het advies om dagelijks minimaal een uur te bewegen. Denk ook hierbij aan kleine veranderingen die veel invloed hebben, zoals het kiezen van de trap in plaats van de lift, een wandeling maken tijdens de lunchpauze of de fiets nemen in plaats van de auto. Naast deze dagelijkse kleine veranderingen rondom het huis en werk, is het ook verstandig regelmatig te gaan sporten waarbij u uw hartslag verhoogt. Kies hierbij voor activiteiten die u echt leuk vindt, u zult zien dat het hierdoor een stuk makkelijker is om deze sporten met plezier regelmatig uit te voeren. Het is belangrijk dat u een matige of zware inspanning moet leveren tijdens deze sportsessies, waarbij bijvoorbeeld uw hart sneller gaat kloppen en u gaat zweten. U hoeft echter niet buiten adem te raken.

Risico’s en bijwerkingen van afslankpillen

Ga altijd voorzichtig om met afslankpillen en volg de instructies van uw arts.

Houd tevens rekening met het volgende:

  • Bepaalde afslankpillen kunnen bijwerkingen veroorzaken zoals hoofdpijn, buikpijn of diarree. Houden de klachten lange tijd aan of zijn ze hevig, neem dan contact op met uw arts.
  • Het eenvoudigweg nemen van afslankpillen is geen garantie voor gewichtsverlies. Dit moet altijd geassocieerd worden met minder en gezonder eten en meer bewegen.
  • Het gebruik van afslankpillen wordt niet aangeraden als u zwanger bent of borstvoeding geeft, tenzij uw arts het toestaat.
  • Meer informatie over bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen is te vinden op de bijsluiter van de medicijnen.

 

Hoe kunt u overgewicht voorkomen?

Overgewicht is een aandoening die vandaag de dag steeds vaker voorkomt en niet alleen een individueel probleem is, maar ook een probleem voor de volksgezondheid vanwege de wijdverspreidheid, kosten en gezondheidseffecten. Over het algemeen is overgewicht te voorkomen door overmatige voedselinname te beperken en lichaamsbeweging te verhogen. Probeer u aan een gezonde leefstijl te houden en verstandige keuzes te maken om het risico op overgewicht te verminderen.

 

Bronnen

Voedingscentrum (2018). Energie (online). Voedingscentrum.nl. Beschikbaar op: https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/energie.aspx (Bekeken op 23-11-2018).

Anneke Geerts (2018). Overgewicht (pdf-bestand). Hartstichting.nl. Beschikbaar op: https://www.hartstichting.nl/getmedia/16292ab9-600d-469d-98ab-a134425e4d09/brochure-hartstichting-overgewicht-2018-hr03.pdf (Bekeken op 22-11-2018).

Voedingscentrum (2018). Heb ik een gezond gewicht? (online). Voedingscentrum.nl Beschikbaar op: https://www.voedingscentrum.nl/nl/mijn-gewicht/heb-ik-een-gezond-gewicht.aspx (Bekeken op 26-11-2018).

Thomas Cammelbeeck (2018). Afvallen met shakes (online). Consumentenbond.nl. Beschkbaar op: https://www.consumentenbond.nl/dieet/afvallen-met-shakes (Bekeken op 23-11-2018).

 

Toon meer

Consult

Drogisterijproducten

Informatie dossiers